Πέμπτη, 19 Ιανουαρίου 2012

Κλειστόν λόγω λύσσας, ένα γενέθλιο πάρτι στον Edgar Allan Poe


«Είναι όλα όσα βλέπουμε σ' αυτόν εδώ τον κόσμο
ένα όνειρο ατέλειωτο κρυμμένο μέσα σ' άλλο»

Αν ψάξεις με μια γρήγορη ματιά στα κεφάλαια που συνδέουν την ποίηση και την μουσική στην ιστορία, εύκολα θα διαπιστώσεις πως είναι ο περισσότερες φορές μελοποιημένος. Ο άληστος Edgar Allan Poe που γίνηκε κάτι σαν ευαγγέλιο για όλη την γοτθική κουλτούρα δεν άφησε τα μεθυσμένα χνώτα του μονάχα στην σκοτεινή μουσική. Σχεδόν όλα τα μουσικά είδη που διάβηκαν μέσα στα χρόνια είχαν κάποιον καλλιτέχνη να ξεφυλλίζει τις σελίδες που έγραψε και να σιγομουρμουράει στις δικές του ονειροκαταδιώξεις, ένα στίχο, ένα ποίημα, μια ιστορία του κυρίου Ποτέ πια!

Εξηντατρία χρόνια πριν λοιπόν και αφού γιορτάστηκαν τα εκατό χρόνια από τότε που πέθανε ο Poe, ένας μυστηριώδης επισκέπτης σημάδευε κάθε χρόνο τα γενέθλια του με έναν μεταμεσονύκτιο φόρο τιμής. Άφηνε τρία κόκκινα τριαντάφυλλα και ένα μισογεμάτο μπουκάλι κονιάκ στον τάφο του συγγραφέα, προτού να χαθεί και πριν ξεθαφτεί η καινούργια μέρα. Τα δύο τελευταία χρόνια αυτή η παράδοση σιώπησε αφού ο επονομαζόμενος ως και Poe Toaster σταμάτησε να επισκέπτεται τον τάφο του ποιητή. Σήμερα ο γράφων, επέτειος των γενεθλίων του Poe, ψάχνει την δισκοθήκη του και διαλέγει αγαπημένα τραγούδια αναφορές στον άνθρωπο που ήπιε μέχρι θανάτου και βαφτίστηκε ο συγγραφέας του σκοταδιού. Let’s have a toast!

Vincent Price… Ligeia
(from the album: The Edgar Allan Poe audio collection, 2000 Caedmon rec.)

Κανένας άλλος δεν θα μπορούσε να ξεκινήσει τούτο το αφιέρωμα εκτός από τον άνθρωπο που σάρκωσε στο πανί περισσότερο από κάθε άλλον τις ιστορίες του Πόε. Σε συνεργασία με τον φοβερό σκηνοθέτη Roger Corman, δημιούργησαν κάμποσες ταινίες από τις ιστορίες του συγγραφέα, φτιάχνοντας ένα δίδυμο σινεματογράφησης του τρόμου που όμοιό τους δεν υπήρξε. Σε τούτο το άλμπουμ, παρέα με μια άλλη μεγάλη μορφή του κινηματογράφου, τον Basil Rathbone, γνωστό και ως Mister Sherlock Holmes, απαγγέλουν με τις ιδιαίτερες φωνές τους μερικά απ’ τα πιο τρομακτικά διηγήματα του συγγραφέα. Η δέσποινα Λιγεία κατά τα λεγόμενα του Πόε ήταν και η καλύτερή του ιστορία μιας και όπως έγραψε κάποτε σε έναν φίλο του: «Το πιο ευγενές είδος διηγημάτων είναι εκείνο που ενεργοποιεί στον υπέρτατο βαθμό τη φαντασία».

Lord Buckley… The Raven
(from the album: A Most Immaculately Hip Aristocrat, 1970)

Εκκεντρικός με μια φωνή σκέτο μουσικό όργανο. One man performance, ειδικός στο ν’ αφηγείται ιστορίες με μοναδικό τρόπο, κείμενα για τον Μαρκήσιο Ντε Σαντ, θέματα από έργα του Σαίξπηρ, τρένα που φεύγουν μ’ επιβάτες, ελεγκτές και μηχανοδηγούς. Ιστορίες σε μια αφηγηματική υποκριτική πάνω «σ’ έναν κόσμο τόσο ιδιαίτερο, τόσο αδικαιολόγητα άγνωστο, τόσο εθιστικό για όσους αρέσκονται στο να δίνουν χρόνο για να ακούσουν ιστορίες»… όπως έγραψε και ο Ken Nordine κάποτε. Το Κοράκι αφηνιασμένο στα χείλη του κυρίου με το περίεργο μουστάκι.

Dr. John…Berenice
(From the album: Closed On Account of Rabies, 1997 Mercury / Universal)

Το γνωστό tribute άλμπουμ για τον ποιητή και συγγραφέα του απόκοσμου. Μπορώ να διαλέξω οποιοδήποτε και σε κάθε αφιέρωμα που γίνεται να βάζω και κάποιο άλλο. Σήμερα διαλέγω την Βερενίκη ειπωμένη από τον Dr. John. Καθώς στέκεσαι επί σχεδόν μισή ώρα και τον ακούς να την διαβάζει με ηχητικά τριξίματα από πίσω του, ακούγοντας την ιστορία ενός άντρα που ξέθαψε την αγαπημένη του μόνο και μόνο για να της κλέψει τα δόντια, αναρωτιέσαι αν τελικά ο μύθος που λέει πως ο Poe έγραψε ένα τόσο φοβερό διήγημα έγινε μόνο και μόνο για να κερδίσει ένα στοίχημα που είχε βάλει μ’ έναν φίλο του ότι θα μπορούσε να πουλήσει ένα βιβλίο με μια τόσο παράξενη ιστορία! Η αλήθεια είναι βέβαια πως ο συγγραφέας εκμεταλλεύτηκε μια δημόσια φοβία της Βαλτιμόρης αφού εκείνη την περίοδο τα νεκροταφεία της πόλης παραβιάζονταν με σκοπό τις αρπαγές δοντιών από πτώματα ώστε να πουληθούν στους οδοντιάτρους.

Ήμαστ' ακόμα δυο μικρά παιδάκια,
σ' ένα βασίλειο δίπλα στο γιαλό:
Μα ήταν τρανή η αγάπη που αγαπιόμαστε
η 'Αναμπελ Λη κι εγώ. Στον ουρανό
τα φτερωμένα Σεραφείμ, που μας ζηλεύανε,
μας κοίταζαν με μάτι φθονερό.

Marissa Nadler…Annabelle Lee
(From the album: Ballads of Living and Dying, 2004 Eclipse Records)

Στο εξαιρετικό της ντεμπούτο άλμπουμ με τις μπαλάντες των ζωντανών και των νεκρών, η αξιέραστη αμερικάνα τροβαδούρος Marissa Nadler, εκτός από Pablo Neruda, μελοποιεί ολάκερη την Annabelle Lee του Edgar Allan Poe. Με την συνηθισμένη της ακουστική κιθάρα, τα μελαγχολικά της μειλίχια φωνητικά και με τα απόκοσμα παραμυθένια εφέ, η Marissa κλείνει τον υπέροχο δίσκο με το τελευταίο ολοκληρωμένο σπουδαίο ποίημα που έγραψε ο μεγάλος ποιητής. Η «άρρωστη» αγάπη του Poe για τις νεκρές γυναίκες έμελλε να βάλει για άλλη μια φορά την πένα του κάτω γράφοντας ένα ποίημα που δημοσιεύτηκε λίγο μετά τον θάνατό του.

Joan Baez… Annabel Lee
(From the album: Joan, 1967 Vanguard records)

Σε μια πιο κλασική εκτέλεση και στα μέτρα μιας παλαιομοδίτικης μπαρόκ μουσικής αίσθησης, η μεγάλη Joan Baez στερεμένη από τα ίδια και τα ίδια αποφασίζει να κάνει έναν δίσκο μονάχα με διασκευές. Συνθέσεις των Beatles, του μεγάλου Tim Hardin, του Donovan καθώς και της παλαβής μεγάλης μουσικής προσωπικότητας που ονομαζόταν Jacques Brel, έσκαβαν τα ρυάκια ενός βινυλίου όπου έπεσε στα χέρια μου δανειστικά κι εντελώς τυχαία πολλά χρόνια πριν χωρίς ποτέ να τον επιστρέψω. Η Annabel Lee είναι και πάλι εδώ προτελευταία στην δεύτερη πλευρά σε μια εκτέλεση που σε μπάζει σε άλλους αιώνες και σε κάστρα όπου ο άνεμος σε μια κουρτίνα ήταν το θρόισμα της γυναικείας έλξης.

South of No North…Annabelle Lee
(From the album: Fell Frozen, 1986, Creep Records)

Ίσως από τα καλύτερα ελληνικά ξενόφωνα group που βγήκαν ποτέ. Οι έλληνες Bauhaus όπως χαρακτηρίστηκαν κάποτε πήραν το όνομά τους από ένα μυθιστόρημα του Charles Bukowski και μελοποίησαν ίσως το καλύτερο ποίημα του Poe στον δεύτερο δίσκο τους που επανακυκλοφόρησε πριν λίγα χρόνια. Μια γοτθική ριξιά από την πιο παρεξηγημένη δεκαετία της μουσικής που πέρασε ποτέ. Ήταν απλά τα eighties!

Bob Dylan… Just Like Tom Thumb’s Blues
(From the album: Highway 61 Revisited, 1965 Columbia)

Ένας φανταστικός δρόμος στο Παρίσι μεταμορφώνεται σε σκηνή φονικών στο διήγημα του Poe με τίτλο: The Murders in the Rue Morgue όπου και πρωτοεκδόθηκε το 1841 σ’ ένα μικρό λογοτεχνικό περιοδικό, (Graham’s Magazine) . Έναν αιώνα και κάτι αργότερα ο Bob Dylan κάνει το πέρασμά του από τον συγκεκριμένο δρόμο αφού στην πρώτη στροφή του Just Like Tom Thumb’s Blues και στην συνέχεια των «ταξιδιών» του μετά το ομώνυμο Highway 61 Revisited περνάει από εκεί για να συναντήσει κάτι πεινασμένες γυναίκες που μυρίζουν μπελάδες. Ο Poe είναι κάπου στη γωνιά και πίνει άλλο ένα. «When you’re down on Rue Morgue Avenue / they got some hungry women there / and they really make a mess outa you!». Για την ιστορία, ο Πόε έγραψε τις Δολοφονίες της Οδού Μοργκ σε μια εποχή όπου το έγκλημα εξαπλωνόταν εξαιτίας της ραγδαίας αύξησης των κατοίκων στα μεγάλα αστικά κέντρα όπου είχε και ως αποτέλεσμα την εξαθλίωση μεγάλης μερίδας του πληθυσμού.

Hugo Race and the True Spirit…Rue Morgue Blues
(From the album: Rue Morgue Blues, 1989 Rampant)

Και πάλι στην ίδια οδό αλλά εδώ ο μέγας Hugo Race στήνει ολάκερο άλμπουμ που βρωμάει θανατίλα, σεξ και γλυκιά απελπισία σε κάθε βήμα της. Η Rue Morgue στέλνει λουλούδια σε νεκρές αγαπημένες, ο Hugo στον πρώτο του προσωπικό δίσκο καλύτερος από ποτέ με το πνεύμα των Bad Seeds πάνω του και με το βλέμμα του βρωμιάρη του Έδγαρ να τον πλακώνει σε μια μπλουζοσκοτεινιά μέχρι εκεί που δεν παίρνει. Κάπου τελικά πρέπει να υπήρξε αυτός ο δρόμος.

Lou Reed…Edgar Allan Poe
(From the album: The Raven, 2003 RCA)

Ο Willem Dafoe διαβάζει το Κοράκι σε έναν από τους πιο υποτιμημένους δίσκους που έκανε ο Lou Reed. Η Elisabeth Ashley με την βραχνάδα της τρομάζει στο Valley of Unrest. Ο Antony Hegarty ξαναλέει το Perfect Day και ο Steve Buscemi ανοίγει ένα παρανοϊκό θεατρικό στηριγμένο πάνω στον Edgar. Ο Lou Reed απ’ την άλλη του αφιερώνει μια ροκιά απ’ τα παλιά γιατί έτσι κι αλλιώς εκείνος ο άνθρωπος ποτέ δεν ήταν το παιδί της διπλανής πόρτας. Στην διπλή κι ολοκληρωμένη έκδοση, γιατί έτσι πρέπει να ακούγεται το συγκεκριμένο άλμπουμ, το καλύτερο τραγούδι έτσι κι αλλιώς είναι το Who am I? Αλλά εδώ γενέθλια έχει απόψε ο άνθρωπος που ποτέ δεν τον φαντάστηκα να γελάει!

Antony and the Johnsons…The Lake
(From the EP: The Lake, 2004 Secretly Canadian)

Ο ανδρόγυνος Antony Hegarty στην κυριολεξία ανατριχιάζει μέσα από αυτή την μελοποίηση. Τα λόγια εδώ ξεφτίζουν για έναν καλλιτέχνη που ότι στίχο πιάνει το στόμα του γίνεται ένα ονειρόδραμα φτιαγμένο να τσακίσει ολάκερο το κορμί σου. Το ποίημα γράφτηκε το 1827 και συμπεριλήφθηκε στην συλλογή ο Ταμερλάνος και άλλα ποιήματα. Η πρώτη του έκδοση πωλήθηκε στα τέλη του 2008 και στο υπέρογκο ποσό των 662.500 δολαρίων σπάζοντας όλα τα ρεκόρ για βιβλίο που πωλήθηκε σε δημοπρασία.

Phil Ochs… The Bells
(from the album: All the news That’s fit to sing, 1964, Electra)

Επειδή τα τρελοκομεία ταιριάζουν στους τρελούς μια από τις πιο ρημαγμένες φυσιογνωμίες της folk rock μουσικής δεν θα μπορούσε να μην αγγίξει τον αμερικάνο θεό του σκοταδιού. Ό Phil Ochs πολύ πριν τρελαθεί απ’ το αλκοόλ, πριν δημιουργήσει φανταστικές περσόνες στο μυαλό του που τον κυνηγούσαν να τον δολοφονήσουν και πολύ πιο πριν αρχίσει να πλακώνεται χωρίς λόγο με τους μπάρμεν της πόλης βγάζοντας τις νύχτες σε βρωμερά σοκάκια που έζεχναν θάνατο οδηγώντας τον τελικά σε τρελοκομεία, ανήμπορο να κουνηθεί απ’ τις ερινύες του, πρόλαβε κι έγραψε μερικούς υπέροχους δίσκους. Το ξεκίνημά του ήρθε το 1964 με το All The News That’s Fit to Sing. Σ’ εκείνο τον δίσκο όπου στο εξώφυλλό του ο Ochs κάθεται πάνω στην θήκη της κιθάρας του και φαίνεται να διαβάζει τα κακά μαντάτα που θα έπονταν για τα επόμενα χρόνια της ζωής του, μελοποίησε ένα από τα όχι και τόσο γνωστά ποιήματα του Πόε. «Οι Καμπάνες» που δημοσιεύτηκαν χρόνια αργότερα αφού πέθανε ο Έδγαρ και μεταφράστηκαν στην γλώσσα μας από τον εξαιρετικό ποιητή Ναπολέων Λαπαθιώτη, (διαβάστε εδώ), ήταν μια ακουστική ανάγνωση μιας καμπάνας που όσο προχωρά η ώρα στην ζωή ενός ανθρώπου γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή όταν τελεύουν τα χρόνια. Ο Ochs φτιάχνει έναν τόνο στην κιθάρα του ώστε να ακούγεται σαν tinkle που κουδουνίζει στο άτυχο μελλούμενο και ένα πένθιμο, εορταστικό, μοναχικό μνημόσυνο ρίχνει την γεύση του στο μηδενικό φως. Οι καμπάνες στη ζήση του Πόε είχαν ήδη σιγάσει ενώ εκείνες στου Ochs ξεκινούσαν τα κουδουνίσματά τους!

Donovan… El Dorado
(from the album: Sutras, 1996, American recordings)

«Gaily bedight, / A gallant night / In sunshine and in shadow, / Had journeyed long, / Singing a song, / In search of El Dorado». Σύμφωνα με τον μύθο, η πόλη του El Dorado είναι η πόλη του πλούτου και του χρυσού μιας και στα Ισπανικά η ακριβής του μετάφραση είναι Το Χρυσό. Ο σκωτσέζος παλαίμαχος τροβαδούρος Donovan που με μια κιθάρα και την φωνή του έχει γαλουχήσει μπόλικες γενιές και έχει καταπιαστεί μ’ ένα σωρό ποιητές, σ’ έναν καθαρά αυτοβιογραφικό δίσκο μελοποιεί τη πόλη όπου γίνηκε το όνειρο χιλιάδων αντρών σ’ ένα ποίημα όπου ο Πόε έτσι κι αλλιώς μιλάει για τον θάνατο ή και πέρα από αυτόν. Τι άλλο θες άλλωστε για να τραγουδήσεις ένα ποίημα σαν κι αυτό;

The Alan Parsons Project…The Fall of the House of Usher
(From the album: Tales of Mystery and Imagination, 1976 Polygram)

Πρέπει να είναι στην δεκάδα με τα πρώτα cd που αγόρασα στην ζωή μου. Η έκδοση άλλωστε του εν λόγω format ξεκινά με την αφήγηση του Orson Welles στο A Dream Within A Dream καθώς στην πρώτη του έκδοση έβγαινε μοναχά instrumental. Άλλωστε ο Welles έστειλε μοναχά μια κασέτα με την φωνή του και ποτέ δεν συνάντησε τον Alan Parsons. Η Πτώση του Οίκου των Άσερ ολοκληρώνεται σε πέντε συμφωνικά μέρη όπου είναι και διασκευασμένο μουσικό μέρος του Claude Debussy για την όπερα όπου ο ίδιος είχε δημιουργήσει. Ο Welles ξεκινά το κείμενο και στα επόμενα μέρη οι Alan Parsons στην κυριολεξία σκοταδιάζουν τα πάντα. Όταν καμιά φορά το βάζω να παίξει ο Poe παραμιλάει μέσα από μια κορνίζα που τον έχω στ’ αριστερά μου.

Statues in Motion… Virginia Clemm
(from the album: Statues in Motion, 1983, Three Eggs records)

Ξεχασμένοι μάλλον και από τους ίδιους, η δεύτερη ελληνική ξενόφωνη μπάντα του αφιερώματος με τον μοναδικό δίσκο που κυκλοφόρησαν και ύστερα εξαφανίστηκαν για πάντα, τραγουδούν για την σύζυγο και πρώτη εξαδέλφη του Πόε, Virginia Clemm. Οι Statues in Motion κινήθηκαν μουσικά σε synth dark pop ρούγες και ήχους μπροστά από τις ελληνικές μπάντες του είδους της εποχής. Όσο για την σύζυγο; Η Σίσυ όπως την αποκαλούσε ο συγγραφέας ήταν δέκα ετών όταν πρωτοσυναντήθηκαν και δεκατριών όταν παντρεύτηκαν. Στα 24 της πέθανε από φυματίωση γεγονός που στιγμάτισε μια για πάντα τον Πόε επηρεάζοντας σημαντικά ποιήματα και διηγήματα διασπαρμένα από τραγικούς θανάτους πρόωρα χαμένων γυναικών. Εμβληματικότερο όλων, η Ελεονόρα που όπως λέγεται στο πρόσωπό της αποτυπώνεται μοναδικά το πρόσωπο της Virginia Clemm.

Siouxsie & the Banshees… Premature Burial
(from the album: Join Hands, 1979, Polydor)

Ίσως ένα από τα καλύτερα τραγούδια που έγραψε και τραγούδησε τούτο εδώ το ξωτικό, ιέρεια της σκοτεινής μουσικής κουλτούρας των 80s. Το τραγούδι είναι εμπνευσμένο από το διήγημα του Πόε: Η Πρόωρη Ταφή, όπου ο τίτλος του τα λέει όλα. Οι απέθαντοι νεκροί, η νεκροφάνεια, οι πνεύμονες που σκάνε κάμποσα μέτρα κάτω απ’ τη γη, ο ήχος απ’ το σύρσιμο των σκουληκιών στο γυμνό κεφάλι, η μυρωδιά του χώματος να πνίγει τα ρουθούνια, ο τρόμος, ο τρόμος τους απόλυτου σκοταδιού όταν τίποτα δεν σου γράφει ελπίδα, ο θάνατος που είχε έρθει αλλά τελικά κι αυτός σε κορόιδεψε. Η Siouxsie, η Siouxsie τα τραγουδάει όλα αυτά κι αναρωτιέται αν αλήθεια μπορεί να υπάρξει.

Radio Birdman…A Descent into the Maelström
(From the album: The Essential Radio Birdman, 2006 Sub Pop)

Εντάξει πολύ κλεισούρα έπεσε, πολύ θανατίλα βρώμισε, πολλά δόντια μετρήσαμε, πολλή σκοτεινιά και μαύρα γατιά. Ώρα να βγούμε από τον πύργο, ο Edgar να πιει το κονιάκ, να μυρίσει τα τριαντάφυλλα, να σβήσει τα κεράκια, να μην γελάσει για άλλη μια φορά. Οι αυστραλοί Radio Birdman, απόδειξη ότι τα πιο άγρια αλάνια γουστάρουν πάντα τα σκοτάδια, παίρνουν την μικρή του ιστορία που ήταν η πρώτη που βάδισε τον συγγραφέα στα μονοπάτια της science fiction λογοτεχνίας και φτιάχνουν ένα γαμημένα τέλειο τραγούδι όπου ακόμα περιμένει πληρωμή!

«Επισκέπτης, δίχως άλλο,
θα 'ναι τούτος που χτυπά.
Κάποιος νυχτοπαρωρίτης,
που για να 'μπει μου χτυπά,
τούτο θα 'ναι μοναχά».

Glass Prism… The Raven
(from the album: Poe Through the Glass Prism, 1969, RCA)

Άλλος ένα δίσκος αφιέρωμα στον Πόε. Οι αμερικάνοι Glass Prism στον δεύτερο και τελευταίο τους δίσκο μελοποιούν έργα του ποιητή ενώ στο εξώφυλλο φωτογραφίζονται μ’ έναν ψεύτικο κόρακα και τα κατά τ’ άλλα Beatles κουρέματα και ενδυμασίες. Αν και το άλμπουμ δεν είναι και τόσο πετυχημένο, η εκτέλεση στο Κοράκι παντρεύει τον ήχο της εποχής με τα φτερά του πουλιού σ’ έναν περίεργα ψυχεδελικό κόσμο. Μην πέσεις για ύπνο έρχεται ο εφιάλτης.

Deviled Ham… I had too much to dream last night / The Raven / Rosemary’s Baby
(from the album: I had too much to dream last night, 1969, Super K rec.)

… ο εφιάλτης των είκοσι λεπτών. Ένα αρκετά σπάνιο βινύλιο των ψυχεδελογκαραζιάριδων Deviled Ham όπου προυπήρχαν με το όνομα Ascots, (αυτά για τα πρεζάκια της μουσικής). Τι έχουμε ακριβώς εδώ; Το έπος, (διότι περί έπους πρόκειται), ξεκινά με το γνωστό I had too much to dream last night των Electric Prunes, συνεχίζει με την θεατρική εκτέλεση του Κόρακος, καταλήγει με το κύριο μουσικό θέμα του Μωρού της Ροζμαρύ και τελεύει τον εφιάλτη όπως τον ξεκίνησε, πάλι με το «Είχα πολλά να ονειρευτώ χθες το βράδυ». Μια καινούργια μέρα ξεκινά, ο ποιητής θα έρθει και πάλι το βράδυ, ενώ το «Ποτέ πια» θα σφυρίζει δυνατά και για πάντα στ’ αυτιά σου.

Στην υγειά σου Edgar Allan Poe, ο φωτισμός ήταν μικρός και το κονιάκ φτηνιάρικο. Όσο για τα τριαντάφυλλα θα δούμε την επόμενη χρονιά!

Όλα τα τραγούδια και οι απαγγελίες που παρουσιάστηκαν σε τούτο το αφιέρωμα μπορείτε να τα κατεβάσετε από ΕΔΩ

ο πίνακας για την Annabelle Lee ανήκει στην Lucy Diamonds, ενώ ο πίνακας για Το Κοράκι ανήκει στον Dirk Rudolph.

Βιβλία προτεινόμενα και σχετικά για τον Edgar Allan Poe μπορείτε να βρείτε στο ιστολόγιο του βιβλιοπωλείου ΦΟΙΒΗ όπου η φίλη Νίκη έχει ετοιμάσει σχετικό αφιέρωμα με αφορμή τα γενέθλια του ποιητή και συγγραφέα.